Khi pa lăng xích điện nâng tải vượt giới hạn hoặc vận hành liên tục với cường độ cao, motor có thể phát sinh nhiệt lớn, làm suy giảm cách điện và dẫn đến hư hỏng cuộn dây. Để hạn chế rủi ro này, nhiều hệ thống pa lăng được trang bị rơ le nhiệt nhằm giám sát tình trạng quá tải của động cơ. Vậy rơ le nhiệt hoạt động như thế nào, khi nào thiết bị sẽ ngắt và liệu có thể bảo vệ pa lăng khỏi mọi trường hợp quá tải? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dưới góc độ kỹ thuật.
1. Rơ le nhiệt trên pa lăng xích điện là gì?
Rơ le nhiệt là thiết bị bảo vệ động cơ điện trước tình trạng quá tải kéo dài, thường được lắp trong mạch điều khiển động cơ của pa lăng xích điện.
Khi dòng điện chạy qua động cơ vượt ngưỡng cài đặt trong một khoảng thời gian nhất định, rơ le nhiệt tác động, làm ngắt mạch điều khiển contactor và dừng cấp điện cho motor.
Thiết bị có chức năng chính:
-
Phát hiện tình trạng quá dòng kéo dài có nguy cơ gây quá nhiệt động cơ.
-
Ngắt mạch điều khiển khi đạt điều kiện tác động.
-
Hạn chế nguy cơ cháy cuộn dây do quá tải.
-
Hỗ trợ bảo vệ động cơ khi mất pha đối với loại rơ le có chức năng phù hợp.
Trên các dòng pa lăng xích điện 380V sử dụng động cơ ba pha, rơ le nhiệt thường được phối hợp với contactor và thiết bị bảo vệ ngắn mạch.
Lưu ý: Không phải mọi pa lăng đều sử dụng rơ le nhiệt dạng cơ điện. Một số thiết bị được trang bị bộ bảo vệ động cơ điện tử hoặc cảm biến nhiệt tích hợp trong cuộn dây.
2. Rơ le nhiệt bảo vệ motor khi pa lăng bị quá tải như thế nào?
Giai đoạn 1: Phát hiện dòng điện vượt ngưỡng
Khi pa lăng nâng tải quá nặng hoặc cơ cấu truyền động gặp lực cản bất thường, dòng điện motor có thể tăng vượt mức cài đặt của rơ le nhiệt.
Với rơ le nhiệt kiểu lưỡng kim, dòng điện tăng khiến phần tử gia nhiệt nóng nhanh hơn.
Rơ le không nhất thiết tác động ngay khi dòng điện vừa vượt ngưỡng. Thời gian tác động phụ thuộc vào mức quá dòng, đặc tính bảo vệ và trạng thái nhiệt trước đó.
Giai đoạn 2: Rơ le nhiệt tác động ngắt mạch điều khiển
Nếu dòng điện vượt ngưỡng đủ lâu, cơ cấu bảo vệ sẽ tác động. Trong mạch điều khiển thông dụng, tiếp điểm thường đóng của rơ le nhiệt mở ra, làm cuộn hút contactor mất điện. Contactor nhả và ngắt nguồn cấp cho motor.
Trình tự có thể hiểu như sau:
Dòng điện tăng kéo dài → Rơ le nhiệt tác động → Contactor nhả → Motor mất nguồn.
Việc ngắt điện giúp hạn chế nhiệt tiếp tục tích tụ trong cuộn dây. Tuy nhiên, motor đã nóng vẫn cần thời gian để nguội.
Giai đoạn 3: Phanh giữ tải khi motor dừng
Đây là điểm đặc biệt quan trọng đối với thiết bị nâng hạ.
Khi motor mất điện do rơ le nhiệt tác động, phanh giữ tải phải đóng theo đúng thiết kế để ngăn vật nâng tự trôi xuống.
Với pa lăng sử dụng phanh điện từ kiểu đóng khi mất điện, lò xo tạo lực ép để giữ cơ cấu phanh khi nguồn cấp bị ngắt.
Rơ le nhiệt chỉ thực hiện chức năng bảo vệ điện; khả năng giữ tải phụ thuộc vào hệ thống phanh và thiết kế an toàn của pa lăng.
Nếu phanh bị mòn, điều chỉnh sai hoặc gặp sự cố, việc motor ngừng hoạt động không đồng nghĩa với tải được giữ an toàn.
Cách xử lý khi rơ le nhiệt của pa lăng bị ngắt
Khi thiết bị dừng đột ngột trong lúc nâng hàng, cần ưu tiên kiểm soát khu vực bên dưới tải và thực hiện theo quy trình an toàn của nhà sản xuất.
Các bước xử lý gồm:
Bước 1: Ngừng thao tác và bảo đảm an toàn tải
Không đứng dưới tải treo hoặc cố bấm nút nâng liên tục. Cô lập khu vực nguy hiểm và thực hiện phương án hạ tải an toàn theo quy trình của thiết bị.
Bước 2: Kiểm tra tải trọng thực tế
Đối chiếu khối lượng hàng, phụ kiện treo buộc và tải trọng định mức của pa lăng xích điện.
Nếu vượt tải, phải thay đổi phương án nâng hoặc sử dụng thiết bị có tải trọng phù hợp.
Bước 3: Kiểm tra nguồn điện và cơ cấu truyền động
Kỹ thuật viên cần kiểm tra điện áp, tình trạng mất pha, dòng điện motor, phanh và các bộ phận truyền động để xác định nguyên nhân.
Bước 4: Kiểm tra thông số rơ le nhiệt
Đối chiếu dòng cài đặt và đặc tính bảo vệ với thông số motor, sơ đồ điện và hướng dẫn của nhà sản xuất.
Không tự ý tăng ngưỡng dòng điện để tránh hiện tượng ngắt máy.
Bước 5: Chỉ khởi động lại sau khi xử lý nguyên nhân
Sau khi kiểm tra và khắc phục, thực hiện quy trình đặt lại bảo vệ, chạy thử không tải và kiểm tra vận hành theo hướng dẫn kỹ thuật.
Nếu rơ le tiếp tục tác động, cần dừng thiết bị để kiểm tra chuyên sâu.
Kết luận
Rơ le nhiệt bảo vệ motor pa lăng xích điện bằng cách phát hiện tác động nhiệt của dòng điện quá tải và ngắt mạch điều khiển khi đạt ngưỡng thiết kế. Nhờ đó, thiết bị giúp hạn chế nguy cơ motor quá nhiệt do một số tình trạng quá tải điện kéo dài.
Tuy nhiên, rơ le nhiệt không đo trực tiếp tải trọng và không thay thế bộ giới hạn quá tải. Để pa lăng vận hành an toàn, cần kết hợp bảo vệ motor, hệ thống phanh, thiết bị giới hạn tải và quy trình sử dụng đúng tải trọng định mức.
>>>Xem thêm: Hướng dẫn bảo dưỡng pa lăng xích điện đúng cách
