Tời điện được sử dụng rất phổ biến tại công trường để nâng gạch, vật liệu và máy móc lên cao. Tuy nhiên, việc kéo nguồn điện ngoài trời, thường xuyên di chuyển dây dẫn và làm việc trong môi trường nhiều bụi, ẩm khiến nguy cơ mất an toàn điện cao hơn đáng kể. Chỉ một điểm dây bị bong cách điện, đầu nối bị ẩm hoặc hệ thống tiếp địa không đảm bảo cũng có thể dẫn đến sự cố tời điện. Vì vậy, khi sử dụng tời điện xây dựng, hệ thống điện cần được kiểm tra kỹ trước và trong quá trình vận hành.
1. Kiểm tra nguồn điện trước khi sử dụng tời điện
Điều đầu tiên cần xác định là nguồn điện tại công trường có phù hợp với thông số trên tem tời điện hay không.
Các dòng tời nhỏ thường sử dụng nguồn 220V, trong khi nhiều loại tời công nghiệp tải lớn sử dụng nguồn 380V. Tuy nhiên, đúng điện áp chưa có nghĩa nguồn điện đã đảm bảo.
Tại công trường, dây nguồn thường phải kéo hàng chục mét. Nếu dây quá nhỏ hoặc điểm đấu nối không tốt, điện áp tại motor có thể giảm khi máy bắt đầu nâng tải.
Khi đó có thể xuất hiện tình trạng:
Sụt áp → motor khởi động yếu → dòng và nhiệt tăng → cuộn dây nhanh xuống cấp.
Vì vậy, dây nguồn cần được lựa chọn theo công suất máy, chiều dài đường dây và điều kiện lắp đặt thực tế.
2. Không sử dụng dây điện quá nhỏ khi kéo nguồn xa
Do vị trí đặt tời điện có thể cách tủ điện hàng chục mét nên thợ thường phải sử dụng dây nối dài. Nếu tiết diện dây không phù hợp, điện trở đường dây tăng lên và gây sụt áp.
Hậu quả có thể xuất hiện dưới dạng:
- Motor khởi động yếu.
- Tời nâng chậm hơn bình thường.
- Motor nóng nhanh.
- Contactor đóng không ổn định.
- Đầu nối và dây dẫn phát nhiệt.
Tiết diện dây cần được lựa chọn theo công suất thiết bị, dòng điện, chiều dài đường dây và phương pháp lắp đặt. Không nên chọn dây chỉ dựa vào kích thước bên ngoài.
3. Phải bảo vệ tời điện khỏi nước và độ ẩm
Tời điện xây dựng thường làm việc ở khu vực hở nên nguy cơ nước mưa xâm nhập cao hơn trong nhà xưởng.
Các vị trí cần chú ý gồm:
- Motor.
- Hộp điện.
- Tay điều khiển.
- Phích cắm và ổ nối.
- Các đầu đấu dây.
- Vị trí dây đi vào thiết bị.
Không nên để đầu nối điện nằm trực tiếp trên nền ướt hoặc khu vực có nước đọng.
Nếu máy vừa bị mưa lớn hoặc nghi ngờ nước đã lọt vào hệ thống điện, cần ngắt nguồn và kiểm tra trước khi vận hành trở lại. Việc cấp điện thử khi thiết bị còn ẩm có thể làm tăng nguy cơ sự cố tời điện.
4. Kiểm tra dây nguồn trước mỗi ca làm việc
Dây điện tại công trường rất dễ bị hư hỏng do bị kéo lê, vật liệu đè lên hoặc va chạm với cạnh thép sắc.
Trước khi sử dụng tời điện, nên quan sát toàn bộ phần dây có thể tiếp cận và đặc biệt chú ý những vị trí:
- Dây bị nứt hoặc bong lớp cách điện.
- Dây bị dập.
- Mối nối quấn tạm bằng băng keo.
- Phích cắm cháy xém.
- Đầu nối bị lỏng.
- Dây đi sát cạnh thép hoặc khu vực xe thường xuyên di chuyển.
Nếu phát hiện dây bị hư hỏng, nên xử lý đúng kỹ thuật hoặc thay dây trước khi tiếp tục vận hành.
5. Tời điện cần được nối đất bảo vệ
Vỏ motor và nhiều bộ phận của tời điện được chế tạo bằng kim loại. Nếu lớp cách điện bên trong bị hỏng, dòng điện có thể xuất hiện trên phần vỏ.
Vì vậy, thiết bị cần được kết nối với hệ thống bảo vệ điện phù hợp theo thiết kế của công trường.
Dây bảo vệ PE cần được đấu đúng vào vị trí quy định và đảm bảo tiếp xúc chắc chắn. Không nên tự ý lấy dây trung tính thay cho dây PE hoặc đấu tạm vào một kết cấu kim loại bất kỳ.
Quan trọng hơn, nối đất chỉ là biện pháp bảo vệ. Nếu tời đang bị rò điện, vẫn phải tìm và sửa nguyên nhân gây rò trước khi sử dụng lại.
>>>Xem thêm: Tời điện bị rò điện ra vỏ: Cách nối đất an toàn và xử lý sự cố tại công trường
6. Trang bị thiết bị bảo vệ điện phù hợp
Một hệ thống cấp điện cho tời điện xây dựng không nên chỉ có công tắc đóng – ngắt đơn giản.
Tùy thiết kế hệ thống, cần có các biện pháp bảo vệ phù hợp đối với:
- Ngắn mạch.
- Quá dòng hoặc quá tải.
- Dòng điện rò.
- Mất pha hoặc bất thường pha đối với hệ thống ba pha.
Thiết bị bảo vệ phải được lựa chọn dựa trên thông số của tời và hệ thống điện thực tế, không nên chọn CB có dòng định mức quá lớn chỉ để tránh tình trạng “hay nhảy”.
Nếu thiết bị bảo vệ thường xuyên tác động, cần tìm nguyên nhân thay vì thay bằng CB lớn hơn.
7. Không đảo chiều tời liên tục
Một thói quen khác cần tránh khi sử dụng tời điện là vừa nhả nút nâng đã lập tức bấm hạ hoặc ngược lại.
Việc đảo chiều quá nhanh khiến motor, contactor, phanh và hệ truyền động phải chịu thay đổi trạng thái đột ngột. Nếu lặp lại thường xuyên, tuổi thọ các bộ phận có thể giảm.
Khi cần đổi hướng, nên để máy dừng hoàn toàn trước khi thực hiện lệnh tiếp theo.
Với những công việc cần căn chỉnh tải chính xác, có thể cân nhắc dòng tời có 2 cấp tốc độ hoặc khởi động mềm phù hợp.
8. Kiểm tra nhanh trước khi nâng tải
Trước mỗi ca làm việc, tôi thường khuyến nghị kiểm tra theo trình tự:
Dây nguồn → đầu nối → tiếp địa → thiết bị bảo vệ → tay điều khiển → motor → phanh → công tắc hành trình → chạy thử không tải.
Sau đó mới kiểm tra cáp, móc và thực hiện nâng thử tải ở độ cao thấp trong điều kiện kiểm soát.
Nếu xuất hiện những dấu hiệu như motor kêu bất thường, mùi khét, vỏ máy có cảm giác tê điện, CB tác động liên tục hoặc tời chạy lúc được lúc không, cần dừng máy để kiểm tra.
Không nên cố nâng hết chuyến rồi mới xử lý sự cố tời điện.
Kết luận
Điều kiện công trường thay đổi liên tục nên hệ thống điện cấp cho tời cũng cần được kiểm tra thường xuyên, đặc biệt sau khi di chuyển máy, thay dây nguồn hoặc làm việc trong thời tiết mưa ẩm.
Muốn sử dụng tời điện lâu dài và hạn chế thời gian dừng máy, người vận hành nên coi việc kiểm tra nguồn điện, dây dẫn, tiếp địa và thiết bị bảo vệ là một phần của quy trình vận hành tời điện xây dựng, thay vì chỉ kiểm tra khi máy đã xuất hiện sự cố.
