Khi người vận hành nhả nút điều khiển, tời điện dùng để nâng hạ phải dừng và giữ tải ổn định theo thiết kế. Nếu móc tải vẫn từ từ hạ xuống hoặc trượt một đoạn bất thường, hệ thống có thể đang gặp sự cố liên quan đến phanh, truyền động hoặc tải trọng. Đây là dấu hiệu không được bỏ qua, đặc biệt với tời điện xây dựng đang nâng vật liệu lên tầng cao. Vậy nguyên nhân nào khiến tời điện bị trôi tải và cần xử lý như thế nào để đảm bảo an toàn?
1. Tời điện bị trôi tải là hiện tượng gì?
Trôi tải là hiện tượng vật nâng tiếp tục dịch chuyển xuống sau khi người vận hành đã ra lệnh dừng, vượt quá khoảng dịch chuyển dừng bình thường được nhà sản xuất quy định.
Hiện tượng này có thể xuất hiện dưới hai dạng:
-
Trôi tải từ từ: Móc tải tiếp tục hạ chậm dù motor đã dừng.
-
Trượt tải đột ngột: Vật nâng tụt xuống một đoạn bất thường, có thể kèm tiếng động từ cơ cấu phanh hoặc truyền động.
Cần phân biệt trôi tải với quãng đường dừng bình thường của thiết bị. Một số hệ thống có thời gian giảm tốc hoặc khoảng dịch chuyển dừng nhất định, nhưng phải nằm trong giới hạn thiết kế.
Nếu tải tiếp tục hạ sau khi tời đã dừng hoàn toàn, phải ngừng sử dụng và kiểm tra nguyên nhân. Không được xem đây là hiện tượng bình thường chỉ vì tải vẫn chưa rơi xuống đất.
2. Những nguyên nhân khiến tời điện dừng nhưng vẫn bị trôi tải
Má phanh bị mòn hoặc nhiễm dầu mỡ
Đây là một trong những nguyên nhân cần kiểm tra đầu tiên.
Trên nhiều dòng tời điện dùng để nâng hạ, phanh điện từ được thiết kế đóng bằng lực lò xo khi ngắt điện và nhả khi được cấp điện.
Khi má phanh bị mòn, bề mặt ma sát nhiễm dầu hoặc khe hở vượt giới hạn, mô-men phanh có thể không đủ để giữ tải.
Dấu hiệu nhận biết:
-
Tải từ từ hạ sau khi nhả nút điều khiển.
-
Phanh đóng chậm hoặc phát ra tiếng kêu bất thường.
-
Cụm phanh nóng hơn bình thường.
-
Hiện tượng trôi tải rõ hơn khi nâng vật nặng.
Cách khắc phục: Kỹ thuật viên cần kiểm tra độ mòn má phanh, tình trạng bề mặt ma sát, khe hở và lực lò xo theo tài liệu của nhà sản xuất. Thay thế linh kiện nếu vượt giới hạn cho phép.
Không bôi dầu mỡ lên bề mặt ma sát hoặc tự ý siết chỉnh phanh khi chưa nắm rõ kết cấu.
Phanh không đóng hoàn toàn khi dừng máy
Má phanh còn tốt nhưng cơ cấu điều khiển phanh hoạt động sai vẫn có thể khiến tải bị trôi.
Nguyên nhân có thể gồm:
-
Cuộn hút phanh hoặc cơ cấu nhả phanh gặp sự cố.
-
Contactor bị dính tiếp điểm, khiến phanh vẫn được cấp điện.
-
Bộ chỉnh lưu hoặc mạch điều khiển phanh bị lỗi.
-
Cơ cấu phanh bị kẹt, không trở về vị trí đóng hoàn toàn.
Với tời điện đa năng có phanh điện từ, cần kiểm tra sự phối hợp giữa lệnh dừng motor và thời điểm phanh đóng.
Cách khắc phục: Ngắt và cô lập nguồn điện, sau đó để kỹ thuật viên kiểm tra mạch điều khiển, contactor, cuộn hút và cơ cấu phanh. Không đấu tắt mạch bảo vệ để tiếp tục vận hành.
Nâng vượt tải trọng cho phép
Khi tải trọng vượt giới hạn thiết kế, mô-men do tải tạo ra có thể lớn hơn khả năng giữ của hệ thống phanh.
Ví dụ, một chiếc tời điện có tải trọng nâng định mức 500kg không được sử dụng để nâng kiện hàng 650kg chỉ vì motor vẫn có thể kéo lên.
Ngoài khối lượng vật nâng, cần tính đến móc, phụ kiện mang tải và các thành phần liên quan theo cấu hình thiết bị.
Đặc biệt, đối với tời sử dụng tang cuốn nhiều lớp, khả năng kéo hoặc nâng cho phép có thể thay đổi theo lớp cáp. Cần đối chiếu thông số của nhà sản xuất thay vì chỉ nhìn tải trọng ghi trên quảng cáo.
Cách khắc phục: Xác định lại khối lượng thực tế và tải trọng cho phép của toàn bộ hệ thống. Không thử nâng tiếp để kiểm tra xem phanh có giữ được hay không.
Hư hỏng cơ cấu truyền động hoặc phanh lắp sai
Một số dòng tời điện sử dụng cơ cấu phanh tích hợp với hệ truyền động. Khi các chi tiết như trục, then, khớp nối hoặc bộ phận truyền lực bị hư hỏng, khả năng giữ tải có thể bị ảnh hưởng.
Các dấu hiệu thường gặp:
-
Xuất hiện tiếng va đập bất thường trong hộp truyền động.
-
Tang cuốn dịch chuyển dù motor đã dừng.
-
Thiết bị rung giật hoặc hoạt động không đều.
-
Hiện tượng trôi tải xuất hiện sau khi sửa chữa, thay phanh.
Cách khắc phục: Kiểm tra toàn bộ đường truyền mô-men và vị trí lắp phanh theo kết cấu của model. Nếu phát hiện chi tiết biến dạng, nứt hoặc mòn vượt giới hạn, phải thay thế đúng quy cách.
Không được mặc định hộp giảm tốc có khả năng tự hãm và sử dụng nó thay cho phanh giữ tải khi nhà sản xuất không thiết kế như vậy.
Tời điện bị trôi tải cần xử lý như thế nào?
Khi phát hiện tải bị trôi, không nên thử nâng lên rồi nhả nút nhiều lần để kiểm tra.
Cần thực hiện theo trình tự an toàn:
Bước 1: Cảnh báo và cách ly khu vực. Không cho người đứng hoặc di chuyển dưới tải. Ngừng các hoạt động nâng hạ liên quan.
Bước 2: Đưa tải về trạng thái an toàn. Chỉ thực hiện nếu có thể theo quy trình xử lý sự cố của thiết bị. Nếu tải đang treo và không thể hạ an toàn, phải cô lập khu vực và gọi nhân sự có chuyên môn lập phương án xử lý. Không đứng dưới tải hoặc tự ý tháo phanh.
Bước 3: Cô lập nguồn điện. Sau khi tải đã được xử lý an toàn, ngắt và khóa nguồn để tránh khởi động ngoài ý muốn.
Bước 4: Kiểm tra nguyên nhân. Tập trung vào má phanh, khe hở, lò xo, mạch điều khiển, tải trọng và đường truyền lực đến tang cuốn.
Bước 5: Sửa chữa và nghiệm thu. Thay thế linh kiện đúng chủng loại, kiểm tra chức năng phanh và thử nghiệm theo quy trình nhà sản xuất trước khi đưa máy trở lại làm việc.
Không sử dụng vật chèn vào tang, buộc cáp hoặc can thiệp thủ công vào cơ cấu phanh để giữ tải.
Kết luận
Tời điện bị trôi tải là dấu hiệu cần ngừng sử dụng và kiểm tra ngay, không phải lỗi có thể khắc phục bằng cách siết phanh tùy ý. Nguyên nhân có thể nằm ở má phanh, lò xo, mạch điều khiển, tình trạng quá tải hoặc cơ cấu truyền động. Muốn xử lý triệt để, cần xác định đúng bộ phận hư hỏng, sửa chữa theo thông số nhà sản xuất và kiểm tra khả năng giữ tải trước khi vận hành trở lại.
>>Xem thêm: Các lỗi thường gặp trong quá trình sử dụng tời điện mini
