Khi lựa chọn tời điện để nâng vật liệu lên tầng cao, nhiều người chỉ quan tâm máy có đủ 30m, 60m hay 100m cáp mà bỏ qua các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành. Thực tế, chiều cao nâng càng lớn thì yêu cầu về tải trọng, kết cấu lắp đặt, hệ thống phanh và kiểm soát đường cáp càng cần được tính toán kỹ. Vậy ngoài chiều dài cáp, cần kiểm tra những thông số nào để tời điện xây dựng vận hành an toàn và hiệu quả?
1. Chiều dài cáp không đồng nghĩa với chiều cao nâng thực tế
Chiều dài cáp được công bố là tổng chiều dài dây cáp trang bị trên máy. Trong khi đó, chiều cao nâng là quãng đường móc tải có thể di chuyển theo phương thẳng đứng trong điều kiện lắp đặt cụ thể.
Sự khác biệt phụ thuộc vào cách bố trí hệ thống.
- Tời điện treo, cáp đơn: Cáp thả trực tiếp từ tang xuống móc. Hành trình nâng còn phụ thuộc vào vị trí lắp máy, chiều cao cụm móc, khoảng cách an toàn và lượng cáp phải giữ lại trên tang.
- Tời đặt trên bệ kết hợp puly đổi hướng: Cần tính thêm đoạn cáp từ máy đến puly và các đoạn cáp phục vụ bố trí hệ thống.
- Tời sử dụng cáp đôi: Với sơ đồ hai nhánh cáp đỡ tải thông dụng, để móc di chuyển 1m, tang phải thu hoặc nhả khoảng 2m cáp, chưa kể các đoạn cáp khác trong hệ thống.
Ví dụ, công trình cần nâng hàng lên độ cao 30m nhưng sử dụng tời điện đa năng đặt cách puly 5m. Không thể chỉ chọn máy có đúng 30m cáp mà phải tính thêm đường cáp từ máy đến puly, lượng cáp dự trữ và hành trình thực tế.
Lưu ý: Phải giữ số vòng cáp tối thiểu trên tang theo quy định của nhà sản xuất. Không được nhả hết cáp để tận dụng thêm chiều cao nâng.
2. Chiều cao nâng lớn ảnh hưởng thế nào đến tải trọng và tang cuốn?
Khi lựa chọn tời điện, người dùng thường quan tâm đến tải trọng định mức nhưng ít chú ý đến lực kéo thay đổi theo lớp cáp.
Lớp cáp càng ngoài, lực kéo hữu dụng có thể càng giảm
Khi cáp cuốn nhiều lớp, bán kính làm việc của tang tăng lên. Với cùng mô-men tại tang, lực kéo tại cáp sẽ giảm khi bán kính tăng.
Điều này có nghĩa là một số dòng tời có thể đạt lực kéo lớn nhất ở lớp cáp trong cùng, nhưng lực kéo tại các lớp ngoài thấp hơn.
Vì vậy, khi sử dụng máy có tang cuốn nhiều lớp, cần kiểm tra:
-
Tải trọng hoặc lực kéo được công bố ứng với lớp cáp nào.
-
Số lớp cáp tối đa mà tang được phép chứa.
-
Khả năng xếp cáp đều trên tang.
-
Giới hạn tải trọng của máy trong cấu hình nâng thực tế.
Không được tự suy luận rằng máy có tải trọng định mức 1 tấn sẽ duy trì cùng lực kéo ở mọi lớp cáp nếu tài liệu kỹ thuật không xác nhận.
Cáp phải được cuốn đúng hướng và đúng lớp
Chiều dài cáp lớn đồng nghĩa với số vòng cuốn nhiều hơn. Nếu cáp liên tục dồn về một phía, các vòng cáp có thể chồng chéo, ép hoặc làm biến dạng những lớp bên dưới.
Cần bố trí vị trí máy và puly theo góc dẫn cáp cho phép của nhà sản xuất. Không kéo xiên để ép cáp tự dàn đều trên tang.
3. Nâng càng cao, cần kiểm soát độ ổn định của tải
Ở công trình thấp tầng, người vận hành thường dễ quan sát toàn bộ đường nâng. Tuy nhiên, khi nâng vật liệu lên tầng cao, tải có thể đi qua nhiều vị trí khuất tầm nhìn.
Một số yếu tố cần chú ý gồm:
- Dao động tải: Gió, thao tác khởi động hoặc dừng đột ngột có thể khiến kiện hàng lắc ngang. Tải treo bằng cáp dài cần được kiểm soát để tránh va vào giàn giáo, ban công hoặc kết cấu công trình.
- Xoắn cáp và xoay tải: Cáp bị xoắn, móc không phù hợp hoặc cách treo buộc mất cân bằng có thể khiến kiện hàng quay trong quá trình nâng.
- Điểm nhận hàng: Nếu móc dừng không đúng vị trí, công nhân có thể phải kéo ngang kiện hàng để đưa vào sàn. Thao tác này tạo lực xiên lên hệ thống và không được thực hiện ngoài giới hạn thiết kế.
Đối với tời điện xây dựng dùng để nâng vật liệu lên tầng 4 hoặc tầng 5, nên bố trí đường nâng thông thoáng, điểm nhận hàng hợp lý và phương án liên lạc rõ ràng giữa người điều khiển với người nhận hàng.
Không để người đứng dưới tải treo hoặc trong khu vực tải có thể rơi, va đập.
4. Kiểm tra kết cấu lắp đặt, phanh và công tắc hành trình
Chiều cao nâng lớn không chỉ đặt ra yêu cầu đối với máy mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống lắp đặt.
Kết cấu chịu lực và puly đổi hướng
Dầm treo, giá đỡ, bệ máy, bulông neo và puly phải được tính toán theo tải trọng và lực tác dụng thực tế.
Đặc biệt, lực truyền lên điểm treo puly phụ thuộc vào hướng của các nhánh cáp. Không thể mặc định lực tại puly luôn bằng trọng lượng kiện hàng.
Nếu sử dụng tời điện đa năng đặt trên sàn và dẫn cáp qua puly ở tầng trên, cần kiểm tra riêng khả năng chịu lực của cả bệ máy lẫn điểm neo puly.
Phanh giữ tải
Khi máy dừng giữa hành trình, phanh phải giữ được tải theo đúng thiết kế.
Trước khi nâng, cần kiểm tra chức năng phanh theo quy trình của nhà sản xuất. Nếu xuất hiện hiện tượng tải trôi sau khi nhả nút điều khiển, phải ngừng sử dụng để xử lý.
Không dựa vào hộp giảm tốc hoặc motor đã ngắt điện để thay thế chức năng của phanh.
Công tắc hành trình
Công tắc hành trình giúp giới hạn vị trí di chuyển của móc, tránh kéo móc va vào cụm máy hoặc kết cấu phía trên.
Với hành trình nâng dài, cần xác định chính xác điểm dừng trên và dưới. Không được vô hiệu hóa hành trình để tận dụng thêm vài mét cáp.
5. Nguồn điện và chế độ làm việc có đáp ứng hành trình nâng dài?
Một chuyến nâng lên độ cao lớn khiến motor phải hoạt động lâu hơn so với hành trình ngắn ở cùng tốc độ.
Ví dụ, tời có tốc độ nâng 10m/phút sẽ cần khoảng 4 phút để nâng tải đi 40m, chưa tính thời gian khởi động, dừng và thao tác nhận hàng.
Nếu thực hiện 10 chuyến liên tiếp, riêng thời gian nâng lý thuyết đã là khoảng 40 phút. Khi tính chế độ làm việc còn phải cộng thêm thời gian hạ móc và số lần khởi động.
Do đó, cần kiểm tra:
-
Chế độ làm việc và thời gian vận hành cho phép của motor.
-
Số chu kỳ nâng hạ dự kiến trong mỗi ca.
-
Khả năng tản nhiệt và số lần khởi động.
-
Điện áp thực tế tại máy khi chịu tải.
-
Tiết diện, chiều dài dây cấp nguồn và thiết bị bảo vệ.
Với tời điện xây dựng dùng nguồn 220V, dây kéo dài quá nhỏ có thể gây sụt áp, khiến motor khởi động yếu và nóng nhanh.
Nếu công trình có nguồn 380V phù hợp và nhu cầu nâng tải lớn, tần suất cao, có thể xem xét thiết bị ba pha đáp ứng đúng thông số vận hành.
Tuy nhiên, không được mặc định máy 380V có thể chạy liên tục. Chế độ làm việc vẫn phải tuân theo tài liệu của từng model.
Kết luận
Khi chiều cao nâng tăng, lựa chọn tời điện không thể chỉ dựa vào thông số chiều dài cáp. Người dùng cần tính đúng hành trình móc, cáp dự trữ, lực kéo theo lớp cáp, kết cấu chịu lực, khả năng giữ tải và thời gian vận hành của motor.
Đặc biệt, với tời điện đa năng sử dụng tại công trình nhiều tầng, toàn bộ hệ thống từ bệ máy, puly đến đường nâng và nguồn điện phải được kiểm tra đồng bộ. Chọn đúng chiều dài cáp chỉ là bước đầu; thiết kế và vận hành đúng mới quyết định khả năng nâng hạ an toàn, ổn định.
>>>Xem thêm: 5 dấu hiệu cảnh báo tời điện đang xuống cấp
