Tời điện làm việc tại công trường thường xuyên tiếp xúc với bụi, độ ẩm, dây nguồn kéo dài và nguồn điện không ổn định. Khi lớp cách điện của motor, dây dẫn hoặc các đầu nối bị suy giảm, dòng điện có thể rò ra phần vỏ kim loại của máy. Đây là một sự cố tời điện nguy hiểm vì người vận hành có nguy cơ bị điện giật khi chạm trực tiếp vào thiết bị. Vậy cần phải làm gì khi phát hiện tời bị rò rỉ điện ra vỏ, bài viết dưới đây sẽ giúp bạn xử lỹ những sự cố về điện một cách an toàn nhất tại công trình.
Vì sao tời điện bị rò điện ra vỏ?
Bình thường, phần vỏ kim loại của tời điện không được mang điện. Nếu đo thấy điện áp bất thường giữa vỏ máy và đất, cần kiểm tra ngay hệ thống điện.
Một số nguyên nhân thường gặp gồm:
- Dây nguồn bị bong, nứt hoặc trầy lớp cách điện và chạm vào vỏ.
- Đầu dây bên trong hộp điện bị lỏng, tuột khỏi vị trí.
- Cuộn dây motor bị suy giảm khả năng cách điện.
- Nước hoặc độ ẩm xâm nhập vào motor, hộp đấu dây, tay điều khiển.
- Dây điện bị kẹp, dập trong quá trình di chuyển hoặc lắp đặt máy.
- Thiết bị không có dây tiếp địa hoặc dây tiếp địa bị đứt.
- Nguồn điện công trường đấu nối tạm bợ, thiếu thiết bị bảo vệ phù hợp.
Tôi đặc biệt lưu ý vấn đề độ ẩm. Tời điện làm việc ngoài công trường thường tiếp xúc với mưa, bụi, nền ẩm và môi trường khắc nghiệt hơn trong nhà xưởng. Chỉ cần nước lọt vào hộp điện hoặc motor cũng có thể làm giảm điện trở cách điện và tăng nguy cơ rò điện.
Nối đất tời điện như thế nào để tăng độ an toàn?
Nối đất bảo vệ có nhiệm vụ tạo đường dẫn có trở kháng thấp cho dòng điện sự cố đi về hệ thống bảo vệ, thay vì để dòng điện đi qua cơ thể người khi chạm vào vỏ máy.
Với tời điện có vỏ kim loại, cần sử dụng dây bảo vệ PE và đấu chắc chắn vào vị trí tiếp địa được nhà sản xuất quy định trên thiết bị.
Khi lắp đặt, tôi thường kiểm tra:
- Dây PE có được đấu liên tục từ nguồn đến thân máy hay không.
- Điểm bắt dây tiếp địa trên vỏ có chắc chắn, sạch và tiếp xúc điện tốt hay không.
- Dây có bị đứt, oxy hóa hoặc đấu nhầm hay không.
- Tủ điện có CB/RCD hoặc thiết bị bảo vệ chống dòng rò phù hợp hay không.
- Hệ thống tiếp địa tại công trường có được thi công và kiểm tra đúng yêu cầu kỹ thuật hay không.
Không nên hiểu đơn giản rằng cắm một thanh sắt xuống đất rồi nối dây vào vỏ máy là đã an toàn. Hiệu quả của hệ thống tiếp địa còn phụ thuộc vào điện trở nối đất, kết cấu hệ thống điện và thiết bị bảo vệ đi kèm.
Đặc biệt, không dùng dây trung tính thay cho dây PE nếu hệ thống không được thiết kế cho cách đấu đó. Việc đấu sai có thể khiến vỏ máy xuất hiện điện áp nguy hiểm khi hệ thống gặp sự cố.
Các bước xử lý khi phát hiện sự cố tời điện bị rò điện?
Nếu người vận hành chạm vào vỏ tời điện và thấy tê tay hoặc nghi ngờ có điện rò, việc đầu tiên không phải là thử chạm lại để kiểm tra. Hãy ngắt nguồn điện và dừng sử dụng máy.
Sau đó, kỹ thuật viên cần kiểm tra theo từng bước:
Bước 1: Kiểm tra dây nguồn
Quan sát toàn bộ dây dẫn, đặc biệt tại vị trí dây đi qua khung thép, cạnh sắc hoặc những khu vực thường xuyên bị kéo căng và va đập.
Bước 2: Kiểm tra hộp điện và đầu nối
Mở hộp điện khi nguồn đã được cô lập an toàn, kiểm tra đầu cos, cầu đấu, contactor và các vị trí dây có khả năng chạm vào vỏ.
Bước 3: Đo cách điện motor và mạch điện
Nên sử dụng thiết bị đo cách điện phù hợp để đánh giá tình trạng cách điện giữa phần mang điện và vỏ máy. Nếu giá trị bất thường, không nên tiếp tục cấp điện thử nhiều lần.
Bước 4: Kiểm tra dây PE và hệ thống tiếp địa
Một sự cố tời điện sẽ nguy hiểm hơn đáng kể nếu thiết bị đồng thời bị mất đường tiếp địa bảo vệ.
Bước 5: Kiểm tra thiết bị chống dòng rò
RCD/RCBO cần có thông số phù hợp với hệ thống và phải hoạt động đúng. Không nên bỏ qua thiết bị bảo vệ chỉ vì máy vẫn có thể chạy bình thường.
Cách hạn chế sự cố rò điện khi dùng tời tại công trường
Theo kinh nghiệm của tôi, nhiều sự cố tời điện có thể phòng tránh nếu kiểm tra hệ thống điện ngay từ trước khi vận hành.
Trước mỗi ca làm việc nên kiểm tra nhanh dây nguồn, phích cắm, tay điều khiển, hộp điện và dây tiếp địa. Không để đầu nối điện nằm trực tiếp trên nền đất ướt hoặc khu vực có nước đọng.
Với đường dây cấp nguồn dài, cần lựa chọn tiết diện dây phù hợp với công suất motor và chiều dài thực tế. Dây quá nhỏ không chỉ gây sụt áp mà còn làm nóng dây và khiến hệ thống điện hoạt động kém ổn định.
Ngoài ra, cần chú ý:
- Không vận hành tời khi hộp điện hoặc motor bị ngấm nước.
- Không tự ý bỏ dây tiếp địa để đấu điện cho nhanh.
- Không nối dây nguồn bằng cách xoắn dây rồi quấn băng keo sơ sài.
- Kiểm tra cách điện định kỳ đối với máy làm việc thường xuyên.
- Dùng tủ điện có thiết bị bảo vệ quá tải, ngắn mạch và dòng rò phù hợp.
- Khi phát hiện mùi khét, CB nhảy bất thường hoặc chạm vỏ thấy tê, phải dừng máy để kiểm tra.
>>>Xem thêm: Tời điện dùng ngoài công trường cần lưu ý gì về an toàn điện?
Kết luận
Tời điện bị rò điện ra vỏ là một sự cố điện nghiêm trọng, không nên xem là hiện tượng bình thường chỉ vì máy vẫn nâng hạ được.
Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, cần ngắt nguồn, kiểm tra dây dẫn, motor, hộp điện, dây PE và hệ thống tiếp địa trước khi vận hành trở lại. Quan trọng hơn, hệ thống nối đất phải kết hợp với thiết bị bảo vệ dòng rò phù hợp để giảm nguy cơ điện giật khi xảy ra sự cố tời điện.
Trong môi trường công trường nhiều bụi, nước và dây điện thường phải kéo xa, việc kiểm tra an toàn điện trước mỗi ca làm việc nên được xem là một phần bắt buộc của quy trình sử dụng tời điện.
